राम आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर वेगवेगळ्या रुपात भेटत आला आहे.
रामाची पहिली आठवण गावातल्या रामनवमीची आणि तिथल्या महाप्रसादाची आहे. नंतर दूरदर्शनवर रामायण सुरू झाल्यावर रामाची पूर्ण गोष्ट माहीत झाली, आणि राम म्हणजे सगळ्यात आदर्श देव असे वाटू लागले.
काही वर्षांनी ध्वजदंड नावाची एक कादंबरी वाचली, आणि मग काही दिवस रामापेक्षा लक्ष्मण जास्त अपील होत राहिला.
मग गीतरामायण आयुष्यात आलं आणि दैवजात दुःखे भरता म्हणणारा राम जास्त रिलेट झाला, जास्त मानवी वाटू लागला.
नंतर एका टप्प्यावर सीतेचा विचार मनात घोळायला लागला आणि रामाचे नायकत्व झाकोळल्यासारखे झाले.
त्यानंतर महाभारत जास्त वास्तवदर्शक वाटायला लागले आणि रामायणाची मोहिनी कमी होत गेली.
मग कबीर वाचायला लागले आणि त्यांचा राम म्हणजे दशरथपुत्र अयोध्येचा राजा नसून निर्गुण निराकार तत्वालाच त्यांनी राम म्हटलंय हे हळू हळू कळायला लागलं..
कुमार गंधर्व ऐकता ऐकता निरंजन राम आणि रामय्या की दुलहन यातली रूपकं थोडी थोडी उलगडायला लागली..
आता आयुष्याच्या मध्यावर स्वप्नील आदर्शांचे बरेच इमले कोसळत गेलेले असताना, भ्रमनिरासाचे गाठोडे बरेच मोठे झालेले असताना, आपण स्वतःही वाटतो तितके सुष्ट नाही हे वास्तव नाकारणे वरचेवर कठीण होत जात असताना, हेही प्रकर्षाने जाणवते आहे की आयुष्य कितीही वास्तवदर्शी असलं तरी जगणं उमेदीने पुढे नेण्यासाठी आदर्शांची, स्वप्नांची, श्रद्धेची जोड लागतेच माणसाला... ते मरुस्थळ निघेल की मृगजळ हे माहीत नसले तरी हा अनुभवांचा जुगार परत परत नव्या उत्साहाने खेळणे हेच आपले प्राक्तन आहे.
आणि म्हणून आता राम नव्याने खुणावतो, सुखावतो, दिलासा देतो...
आता पत्नीत्याग केला म्हणून रामाचा, गौतमाचा राग येत नाही.. त्यांच्या निष्ठा, त्यांची जबाबदारीची जाणीव, त्यांची समानुभूतीची व्याप्ती कौटुंबिक परिघापेक्षा जास्त होती हे कळत, पटत जातं...
आता राम म्हटलं की व्यक्तिगत सुखापेक्षा कर्तव्य जास्त महत्वाचे मानणारा, दिलेला शब्द, घेतलेले व्रत निष्ठेने पाळणारा एक राजा डोळ्यासमोर येतो, ज्याचे राज्य इतके आदर्श होते की लोक आजही रामराज्य हे विशेषण सुशासनासाठी वापरतात. त्याचवेळी समाजमनात चांगुलपणा, पावित्र्य, निष्ठा, श्रद्धा या मूल्यांवर असलेल्या अढळ श्रद्धेचे प्रतीक म्हणून राम समोर येतो.
पौराणिक कथांनी जपलेले पिढ्यांपिढ्यांचे सांस्कृतिक संचित म्हणून राम समोर येतो...
आणि संतांनी वर्णिलेल्या निर्गुण निराकार जगन्निर्मात्याचे नाव म्हणूनही आता रामच दिसतो...
रामाची पहिली आठवण गावातल्या रामनवमीची आणि तिथल्या महाप्रसादाची आहे. नंतर दूरदर्शनवर रामायण सुरू झाल्यावर रामाची पूर्ण गोष्ट माहीत झाली, आणि राम म्हणजे सगळ्यात आदर्श देव असे वाटू लागले.
काही वर्षांनी ध्वजदंड नावाची एक कादंबरी वाचली, आणि मग काही दिवस रामापेक्षा लक्ष्मण जास्त अपील होत राहिला.
मग गीतरामायण आयुष्यात आलं आणि दैवजात दुःखे भरता म्हणणारा राम जास्त रिलेट झाला, जास्त मानवी वाटू लागला.
नंतर एका टप्प्यावर सीतेचा विचार मनात घोळायला लागला आणि रामाचे नायकत्व झाकोळल्यासारखे झाले.
त्यानंतर महाभारत जास्त वास्तवदर्शक वाटायला लागले आणि रामायणाची मोहिनी कमी होत गेली.
मग कबीर वाचायला लागले आणि त्यांचा राम म्हणजे दशरथपुत्र अयोध्येचा राजा नसून निर्गुण निराकार तत्वालाच त्यांनी राम म्हटलंय हे हळू हळू कळायला लागलं..
कुमार गंधर्व ऐकता ऐकता निरंजन राम आणि रामय्या की दुलहन यातली रूपकं थोडी थोडी उलगडायला लागली..
आता आयुष्याच्या मध्यावर स्वप्नील आदर्शांचे बरेच इमले कोसळत गेलेले असताना, भ्रमनिरासाचे गाठोडे बरेच मोठे झालेले असताना, आपण स्वतःही वाटतो तितके सुष्ट नाही हे वास्तव नाकारणे वरचेवर कठीण होत जात असताना, हेही प्रकर्षाने जाणवते आहे की आयुष्य कितीही वास्तवदर्शी असलं तरी जगणं उमेदीने पुढे नेण्यासाठी आदर्शांची, स्वप्नांची, श्रद्धेची जोड लागतेच माणसाला... ते मरुस्थळ निघेल की मृगजळ हे माहीत नसले तरी हा अनुभवांचा जुगार परत परत नव्या उत्साहाने खेळणे हेच आपले प्राक्तन आहे.
आणि म्हणून आता राम नव्याने खुणावतो, सुखावतो, दिलासा देतो...
आता पत्नीत्याग केला म्हणून रामाचा, गौतमाचा राग येत नाही.. त्यांच्या निष्ठा, त्यांची जबाबदारीची जाणीव, त्यांची समानुभूतीची व्याप्ती कौटुंबिक परिघापेक्षा जास्त होती हे कळत, पटत जातं...
आता राम म्हटलं की व्यक्तिगत सुखापेक्षा कर्तव्य जास्त महत्वाचे मानणारा, दिलेला शब्द, घेतलेले व्रत निष्ठेने पाळणारा एक राजा डोळ्यासमोर येतो, ज्याचे राज्य इतके आदर्श होते की लोक आजही रामराज्य हे विशेषण सुशासनासाठी वापरतात. त्याचवेळी समाजमनात चांगुलपणा, पावित्र्य, निष्ठा, श्रद्धा या मूल्यांवर असलेल्या अढळ श्रद्धेचे प्रतीक म्हणून राम समोर येतो.
पौराणिक कथांनी जपलेले पिढ्यांपिढ्यांचे सांस्कृतिक संचित म्हणून राम समोर येतो...
आणि संतांनी वर्णिलेल्या निर्गुण निराकार जगन्निर्मात्याचे नाव म्हणूनही आता रामच दिसतो...
No comments:
Post a Comment