काल एका तरुणाने आपण जीव देणार आहोत अशा आशयाची पोस्ट फेसबुकवर टाकल्याचं वाचलं, त्यावर उलट सुलट प्रतिक्रियाही वाचायला मिळाल्या आणि परत एकदा जाणवलं की या विषयाबद्दल किती ठाम आणि चुकीच्या समजुती आहेत.
डिप्रेशनचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींची सगळ्यात मोठी शोकांतिका म्हणजे या परिस्थितीला आजार म्हणून न स्वीकारले जाणे.
शारीरिक आजारांची लक्षणे लोकांना माहीत आणि मान्य आहेत; ताप आला, दुखतंय, गाठ आली, जखम झाली ... काहीही शारीरिक त्रास जाणवला की लोक वैद्यकीय मदत घेतात. त्यांच्या जवळचे लोक त्यांना मदत करतात, काळजी घेतात.
मानसिक आजारांच्या बाबतीत मात्र बहुसंख्य वेळा ती व्यक्ती उगीच नाटक करतीय असा निष्कर्ष काढला जातो, किंवा पेशंट/नातेवाईक डिनायल मोडमध्ये असतात.
समजा एखादी सुदृढ व्यक्ती आहे, ती पाच दहा किलोमीटर चालू शकते, वीस पंचवीस किलोच्या बॅगा उचलते; पण काहीजण असे करू शकत नाहीत. पण कुणी त्यांच्यावर नाटक केल्याचा आरोप करत नाही. शारीरिक दुर्बलता आपण सहसा समजून घेतो, पण मानसिक कमकुवतपणा मात्र अजूनही स्वीकारहार्य नाही. परिस्थितीचा सामना करण्याची, अपयश पचवण्याची प्रत्येकाची मानसिक क्षमता, भावनिक कोशंट, वेगवेगळा असते. हे समजून घ्यायला हवं, accept करायला हवं.
ताण तणावाला सामोरे जात असताना आपण सगळेच कमी अधिक प्रमाणात अस्वस्थ असतो, कधी चिडचिडे होतो, कधी हताश होतो, कधी भावनेच्या भरात अतर्किक, अयोग्य बोलतो वागतो. पण ही तात्पुरती अवस्था असते. आपण त्यातून बाहेर येऊन परत मार्गी लागतो. काहीजणांच्या बाबतीत हा काळ लांबतो, किंवा या काळातल्या प्रतिक्रिया जास्त तीव्र असतात. काही केसेसमध्ये सायकोसिस, व्यसन, यासारखे वाढीव घटक असतात, किंवा मूलभूत मानसिक ताकदच कमी असते.
एखादी व्यक्ती attention seeking करत आहे, नसलेल्या किंवा क्षुल्लक असलेल्या समस्येचे भांडवल करत आहे असे वाटू शकते, आणि काही केसेसमध्ये ते खरेही असेल, पण हे तर शारीरिक आजारांच्या बाबतीतही कधीकधी केले जाते. पण तरी आपण वैद्यकीय दृष्टिकोनातून शहानिशा करतोच.
मानसिक आजारांच्या बाबतीत मात्र त्या व्यक्तीला दोष देणे किंवा थेट मनोरुग्णाचे लेबल लावणे अशा टोकाच्या भूमिका घेतल्या जातात.
प्रत्येक वेळी मानसिक समस्या आत्महत्येच्या टोकापर्यंत पोहोचण्याइतक्या गंभीर नसतात. पण नैराश्य हा गंभीर आणि झपाट्याने वाढत असलेला आजार आहे हे विसरायला नको.
शारीरिक आजारांच्या बाबतीत वैद्यकीय मदत घेणे जितके सहज सुलभ असते, तितक्याच सहजपणे मानसिक अस्वास्थ्यासाठी मदत घेता येणे फार गरजेचे आहे.
Psychiatry विषयातली मी तज्ञ नाही.पण या विषयाबाबत जागरूकता, शास्त्रीय माहिती कमी आहे आणि मानसिक आजारांचे प्रमाण मात्र दिवसोंदिवस वाढत आहे हे सतत जाणवत राहतं, आणि म्हणून वाईट वाटत राहतं.
डिप्रेशनचा सामना करणाऱ्या व्यक्तींची सगळ्यात मोठी शोकांतिका म्हणजे या परिस्थितीला आजार म्हणून न स्वीकारले जाणे.
शारीरिक आजारांची लक्षणे लोकांना माहीत आणि मान्य आहेत; ताप आला, दुखतंय, गाठ आली, जखम झाली ... काहीही शारीरिक त्रास जाणवला की लोक वैद्यकीय मदत घेतात. त्यांच्या जवळचे लोक त्यांना मदत करतात, काळजी घेतात.
मानसिक आजारांच्या बाबतीत मात्र बहुसंख्य वेळा ती व्यक्ती उगीच नाटक करतीय असा निष्कर्ष काढला जातो, किंवा पेशंट/नातेवाईक डिनायल मोडमध्ये असतात.
समजा एखादी सुदृढ व्यक्ती आहे, ती पाच दहा किलोमीटर चालू शकते, वीस पंचवीस किलोच्या बॅगा उचलते; पण काहीजण असे करू शकत नाहीत. पण कुणी त्यांच्यावर नाटक केल्याचा आरोप करत नाही. शारीरिक दुर्बलता आपण सहसा समजून घेतो, पण मानसिक कमकुवतपणा मात्र अजूनही स्वीकारहार्य नाही. परिस्थितीचा सामना करण्याची, अपयश पचवण्याची प्रत्येकाची मानसिक क्षमता, भावनिक कोशंट, वेगवेगळा असते. हे समजून घ्यायला हवं, accept करायला हवं.
ताण तणावाला सामोरे जात असताना आपण सगळेच कमी अधिक प्रमाणात अस्वस्थ असतो, कधी चिडचिडे होतो, कधी हताश होतो, कधी भावनेच्या भरात अतर्किक, अयोग्य बोलतो वागतो. पण ही तात्पुरती अवस्था असते. आपण त्यातून बाहेर येऊन परत मार्गी लागतो. काहीजणांच्या बाबतीत हा काळ लांबतो, किंवा या काळातल्या प्रतिक्रिया जास्त तीव्र असतात. काही केसेसमध्ये सायकोसिस, व्यसन, यासारखे वाढीव घटक असतात, किंवा मूलभूत मानसिक ताकदच कमी असते.
एखादी व्यक्ती attention seeking करत आहे, नसलेल्या किंवा क्षुल्लक असलेल्या समस्येचे भांडवल करत आहे असे वाटू शकते, आणि काही केसेसमध्ये ते खरेही असेल, पण हे तर शारीरिक आजारांच्या बाबतीतही कधीकधी केले जाते. पण तरी आपण वैद्यकीय दृष्टिकोनातून शहानिशा करतोच.
मानसिक आजारांच्या बाबतीत मात्र त्या व्यक्तीला दोष देणे किंवा थेट मनोरुग्णाचे लेबल लावणे अशा टोकाच्या भूमिका घेतल्या जातात.
प्रत्येक वेळी मानसिक समस्या आत्महत्येच्या टोकापर्यंत पोहोचण्याइतक्या गंभीर नसतात. पण नैराश्य हा गंभीर आणि झपाट्याने वाढत असलेला आजार आहे हे विसरायला नको.
शारीरिक आजारांच्या बाबतीत वैद्यकीय मदत घेणे जितके सहज सुलभ असते, तितक्याच सहजपणे मानसिक अस्वास्थ्यासाठी मदत घेता येणे फार गरजेचे आहे.
Psychiatry विषयातली मी तज्ञ नाही.पण या विषयाबाबत जागरूकता, शास्त्रीय माहिती कमी आहे आणि मानसिक आजारांचे प्रमाण मात्र दिवसोंदिवस वाढत आहे हे सतत जाणवत राहतं, आणि म्हणून वाईट वाटत राहतं.
No comments:
Post a Comment