कोरोना ३

 प्रश्नच प्रश्नं आणि उत्तरं भविष्याच्या काळोखात दडलेली... अजिबात दृष्टीक्षेपातही नाहीत. 

आपल्या किंवा आपल्या मागच्या पिढीनेही असे देशव्यापी संकट पाहिले नसेल. आपला देश कुठल्या विश्वयुद्धात थेट सहभागी नव्हता. स्वातंत्र्यलढा आपण अनुभवला, पण त्यात पुढे एक पॉजिटीव्ह ध्येय होते आणि त्याकडे पाहून लढण्याची जिद्द होती. स्वातंत्र्याचे नेमके इम्प्लिकेशन्स सगळ्यांना माहीत नसतील, पण असंख्य लोकांची त्या लढ्याचे नेतृत्व करणाऱ्यांवर श्रद्धा होती..

दुसऱ्या महायुद्धाच्या कठीण काळात इंग्लंडमधल्या लोकांची काय मनःस्थिती असेल? अतिशय प्रतिकूल परिस्थितीत मनोधैर्य टिकवण्यासाठीच्या काय प्रेरणा असतील? जेव्हा समूहावर मोठे संकट येते तेव्हा कुठल्या घटकाचे महत्व सगळ्यात जास्त राहत असेल... स्वयंशिस्त, ज्ञान, आज्ञा पाळण्याची वृत्ती, ऐक्याची भावना, बंधुभाव, श्रद्धा ... ? 

आपले एकजिनसी नसणे हा या लढाईतला अडसर ठरेल का? एक धर्म पाळणारे समूह, एकेश्वरी धर्म पाळणारे समूह यांच्यात बंधुतेची भावना जास्त असते का? अशा आपत्तीना तोंड देताना या घटकाचा मतैक्य होण्यासाठी काही उपयोग होतो का?

अजूनही पक्षीय अभिनिवेषाच्या परिघात विचार करणारे आणि बेजबाबदारपणे आचरण करणारे; असे लोक एकदिलाने, दृढनिश्चयाने, जबाबदारीने वर्तन करत या लढ्याला सज्ज होतील? 

की सगळे एकमेकांची अक्कल काढण्यात आणि शेखचिल्ली बनण्यात धन्यता मानतील... 

एपिडेमिक किती मोठा असणार, हे फक्त आरोग्य यंत्रणा आणि सुविधांवर नाही, तर या गोष्टींवरही अवलंबून असणार आहे...

कोरोना २

 टाळ्या-थाळ्यांवरून आतापासूनच गजर सुरू झालाय आणि काय काय रँडम डोक्यात येतंय. 

 खरं तर कुणी असंही म्हणू शकेल की जे अविरत काम करत आहेत तो त्यांच्या कामाचाच भाग आहे मोबदला घेऊन केलेला, आणि हे खरेही आहे. पण इतर लोक कमाई बुडाली तरी चालेल पण रिस्क नको म्हणून काम बंद ठेवू शकतात; काही क्षेत्रांमध्ये तसे करता येत नाही. यातही खाजगी व्यावसायिकांना तसे कदाचित करताही येईल, पण असे काही करायचे विचार डोक्यात येत नाहीत हे तितकंच खरंय. आम्हीच नव्हे, इतर स्टाफ, मावश्या, बायोमेडिकल कचरा गोळा करणारे कर्मचारी, औषधं पोहोचवणारे डिस्ट्रिब्युटर्स, कुणीही सुट्टी घेतली नाहीय. गरज पडली तर अडचण नको म्हणून आज आयसीयू मधले सगळे इन्स्ट्रुमेंट्स चेक केले. काही किरकोळ दुरुस्त्या होत्या त्या करण्यासाठी टेक्निशियनही लगेच आले. 

कुणी निंदा कुणी वंदा काम सुरू राहणारच आहे.

मग विचार करता करता असंही वाटलं की कृतज्ञता ही तशी सापेक्ष गोष्ट आहे. साधं हॉटेलमध्ये गेलं तर कुणी वेटरने सर्व्ह केलं की आभार मानतं, कुणी ते आपले नोकर असल्यासारखं वागवतं.

दुसरा भाग असाही आहे की कृतज्ञता मनात असली तरी ती व्यक्त करण्याचे प्रकारही वेगवेगळे आहेत. आवाज करून ती व्यक्त करणे काहींना अनावश्यक, कर्कश्य किंवा नाटकीही वाटू शकतं. पण एकाच वेळी सगळ्या समूहाने मिळून एखादी समान कृती केल्याने solidarity ची भावना वाढते; अशा काही कृती करण्याचे प्रसंग पूर्वीही कुठे कुठे घडले असतील.  इतक्या मोठ्या समूहाला फार साधने न लागता, खर्च न होता, सहजपणे घरातून करण्यायोग्य म्हणून टाळ्या थाळ्यांचा ऑप्शन सुचवला असेल... दुसरा एखादा पर्याय वापरता आला असता कदाचित पण तो काय असता याबाबत काही डोक्यात येत नाहीय. 

अशा प्रतिकात्मकतेची, gestures ची गरज असते का, याबद्दलही मतांतरे असू शकतात. पण जगताना असंख्य प्रतिकात्मक गोष्टी वापरून आपल्या भावना कन्व्हे करत असतो आपण. यातली कुठली पद्धत योग्य कोण ठरवणार. तसा कौतुक म्हणून टाळ्या वाजवणं हा प्रकार बऱ्यापैकी सर्वमान्य आहे. 

इतक्या लोकांनी एकाच वेळी असे केल्याने आवाज होईल हे खरे. साधारण चार पाच मिनिटांमध्ये किती ध्वनिप्रदूषण होईल काय माहीत. 

कदाचित टाळ्यांबद्दल फार आक्षेप नसेल, पण थाळ्या आणि घंटानाद म्हणजे फार कोलाहल वाटेल. गौराई घरी येतात तेव्हा आमच्याकडे ताट वाजवतात मोठ्याने...मलाही तेव्हा नको वाटतो तो आवाज, पण तशीच पद्धत आहे म्हणे.

आवाजाचीही एक गंमत आहे. वेगवेगळ्या पद्धतीचे आवाज वेगवेगळ्या गटांना प्रिय किंवा अप्रिय असतात; आणि वेगवेगळ्या तीव्रतेचे आवाज वयानुसार देखील प्रिय अप्रिय होतात.

गावाकडे लग्न म्हटलं की मोठ्या आवाजात स्पीकरवर ढिन्च्याक गाणी लावल्याशिवाय लगीनघर वाटत नाही. हलगीवाला येऊन वाजवायला लागला की समजायचं विधी सुरू झाले. मोठ्या आवाजात बँडबाजावाल्यांनी दिलेल्या पार्श्वसंगीताच्या संगतीनेच पूजा मांडल्या जातात, हळद लागते; मग गुरुजी आणि काही उत्साही स्वयंघोषित गायकांनी उच्चस्वरांत सुरांशी फटकून म्हटलेल्या मंगलाष्टकांच्या साक्षीने लग्न लागतं आणि बाबूल की दुवाएं लेती जा च्या सुरावटींवर मुलगी सासरी रवाना होते. यात सूर वगैरे काटेकोर नसतात खूपदा, पण बँड आणि मोठा आवाज इज मस्ट. 

शहरी अभिजात वर्गांत मात्र सनईचे मंजुळ सूर असतात, सगळं मापात सुरात असतं. प्रशिक्षित मंडळी सुरात मंगलाष्टके म्हणतात. पण मेहंदी, संगीत वगैरे कार्यक्रमांत मोठ्या आवाजात म्युजिक n डान्स असतो.

 मरणासारख्या दुःखद प्रसंगातही दुःख व्यक्त करण्याचे प्रकार वेगवेगळे. धाय मोकलून रडतात गावी लोक, आठवणी सांगत सांगत. इकडे असे आवाजी दुःख नसते. एखादा अस्फुट हुंदका, नाक ओढल्याचा आवाज बास. दुःख असतंच दोन्हीकडे, एक्सप्रेशन्स वेगळी असतात. 

वयानुरूपही आवाजाचा टॉलरन्स बदलतो.

मला होस्टलवर असताना मोठ्या आवाजात गाणी लावायची सवय होती, पण आता मोठा आवाज शक्यतो नको वाटतो. सध्या मुलं घरी आहेत तर मोठ्याने गाणी लावतायत. त्यात इलेनियम म्हणून कुणी आहे त्याचं crawl outta love असं एक गाणं ऐकून ऐकून शेवटी आवडायला लागलंय... आणि माझी जुनी अँटिक गाणी ऐकून त्यातले गुलाबी आँखे, ओ मेरे दिल के चैन सारखी काही त्यांना आवडायला लागलीत..... त्यामुळं गौरी आगमनाच्या वेळचा तो ताट वाजवल्याचा आवाजही मला accept होईल कधीतरी असं वाटतंय😊.

बाकी इकडे दिवसागणिक लोक जास्त समजूतदारपणे वागत आहेत( अपवाद दुर्लक्षित करायचे, ते असतातच).

पंतप्रधानांच्या कालच्या भाषणात अजून काही ठोस प्लॅन असेल वाटलं होतं; पण बहुतेक ते ब्रिफिंग पेक्षा आवाहन होतं. तेही ठीकच आहे... लोक त्यांच्याशी जोडलेली आहेत; अगदी प्रीमिटिव्ह वाटल्या तरी सामान्य लोकांसाठी आवश्यक अशा सूचना होत्या, लोकांनी तेवढ्या पाळल्या तरी बराच फरक पडेल. 

लढाईत बळेबळे ढकलले जाणे वेगळे, आणि स्वयंप्रेरणेने स्वतः आणि समाजासाठी लढाईला सज्ज होणे वेगळे. ती भावना थोड्या प्रमाणात जरी लोकांमध्ये निर्माण झाली तर चांगली गोष्ट आहे. बुद्धिवादी तर्कनिष्ठ समाज ही आयडियल स्थिती झाली; सध्याचा भावनाप्रधान समाज भावनिक आवाहनांना जास्त प्रतिसाद देत असेल तर त्या घटकाचा उपयोग या क्रायसिसमध्ये करून घ्यायला काही हरकत नाही, येनकेनप्रकारे योग्य लोकसहभाग आणि सहकार्य असणं महत्वाचं.

परिस्थिती अभूतपूर्वच आहे; सकारात्मक अप्रोच ठेवून शक्य तितके आपल्या परीने करत राहायचे. इटलीच्या हॉस्पिटलमधला एक व्हिडिओ सकाळी पाहिला, भीती वाटली खूप...आपल्याकडे ती वेळ न येवो ही प्रार्थना. याचं श्रेय मग उन्हाळा, प्रार्थना, मंत्र, राख, कापूर, मंत्री, देव, अल्लाह.... कुणीही घेवो हरकत नाही; संकटातून सुखरूप पार पडणं एकमेव प्राथमिकता वाटतेय सध्यातरी...

कोरोना १

 वातावरण घबराटीचे  आहे आणि ते दूर कसे करायचे ते कळत नाहीय. 

खरे तर करोना व्हायरसच्या प्रादुर्भावाने बऱ्याच केसेसमध्ये सौम्य प्रकारचा आजार होतो, पण सध्या यावर नेमका उपचार उपलब्ध नसल्यामुळे भीती आहे.

 परदेशात ट्रिपला जाऊन आलेल्या पुण्यातल्या एका ग्रुपमध्ये काही रुग्ण आढळले आहेत.

 त्या जथ्यातले कितीजण बाधित होते, ते सगळे भारतात आल्यानंतर कितीजणांच्या संपर्कात आले असतील, याबद्दलच्या तर्क- वितर्कांमुळे गोंधळ वाढतो आहे. त्यात भर म्हणून विशिष्ट सोसायटीज मध्ये सर्वांच्या तपासण्या होत असल्याच्या, ऑफिसेस, काही शाळा बंद होण्याच्या बातम्या येत आहेत. (माझ्या मुलीची शाळा उद्या सुरू होणार होती, पण आता सोमवारपर्यंत सुट्टी दिली आहे.)

व्हाट्सअप्प वर फिरणारे मेसेज, त्या दुबई ट्रीपला गेलेल्या प्रवाशांची नावे असलेली यादी, बाधित व्यक्तींचे फोटो, हे सगळे प्रकार तर धन्य आहेत.

एक लक्षात घ्यायला हवे की आता काँटॅक्ट्स काटेकोरपणे ट्रेस होणं कठीण आहे. जशी संख्या वाढत जाते तसे अप्रत्यक्ष संपर्क(indirect contacts) शोधणे शक्य होत नाही. त्यात अशी हिस्टरी लपवली जाण्याचीही शक्यता असणार आहे.

आता लक्षणे पाहून ठरवावे लागणार; त्यातही प्रत्येक खोकला ताप सर्दी असणाऱ्याचे टेस्टिंग करणे कठीण जाणार आहे.

स्वच्छतेचे उपाय अवलंबणे, अकारण गर्दीत जाणे टाळणे, आणि काही संशयास्पद लक्षणे आढळली( खोकला, ताप, सर्दी, अंगदुखी, ) तर वैद्यकीय सल्ला घेणे, इतके करावे.  

इन्फेक्शन झाले तरी बहुतांश केसेसमध्ये सौम्य स्वरूपाचे असते हे लक्षात ठेवावे.

प्रत्येक पेशंटचे व्हायरल टेस्टिंग करणे शक्य नाही. जे खरोखर संशयास्पद वाटतील त्यांना डॉक्टर त्यासाठी पाठवतीलच. या बाबतीत डॉक्टरांशी हुज्जत घालू नये. डॉक्टर तुमचे फोबियाज एंटरटेन नाही करू शकत. 

आणि

शहानिशा न करता भीती वाढवणारे मेसेजेस किंवा बाधित रुग्णांचे फोटो, वैयक्तिक माहिती फॉरवर्ड करू नये. हे फार महत्वाचे आहे.

माहेराला जाते मी...

 तीन दिवसांसाठी जायचं म्हटलं तरी किती दिवस तयारी सुरू असते. आजीला आवडणारी काजू कतली घ्यायची असते; एका वहिनीने गोधडी शिवून द्यायचं कबूल केलेलं असतं, ते गाठोडं घ्यायचं असतं सोबत. 

किती आवरलं तरी उशीर होतोच, पोहोचेपर्यंत गाव चिडीचूप झालेलं असतं.

 सकाळ होते; कझिन शब्दात व्यक्त करता येत नाही असे भाऊ भेटतात... एकजण नवी सुरुवात करत असतो आणि त्याच्या खडतर प्रवासाचे आम्ही साक्षीदार ओठावर हसू आणि डोळ्यांत आसू घेऊन त्याच्या सोबतीने नवी स्वप्न पाहत असतो.

कुणाचे कुणाशी काय रिलेशन हे लेकीला समजावून सांगताना, तिच्या कझिन्सची उदाहरणं देताना ही उदाहरणं पुढच्या पिढीत शाबूत आहेत याचं बरं वाटतं..

दोन दिवस स्वप्नातल्यासारखे उडतात भुर्रकन.

आता परतीची आवराआवर करायची असते....सामान वाढत जातं आणि मन जड होत जातं. 

 जुनी मुळं तात्पुरती रुजवायच्या आणि लगेच परत उपटून सावडून घ्यायच्या जगरहाटीचा नव्याने राग येतो...

गाव झोपेच्या कुशीत विसावत असताना आपण काही जुनी, बरीचशी नवी गाठोडी गाडीच्या पोटात धूसर डोळ्यांनी भरत राहतो...

स्वयंपाकसाधना

 एखादा पदार्थ करण्यात एखाद्याचा हातखंडा असतो म्हणतात. असं बऱ्याचदा होतं, की कितीही तंतोतंत कृती कॉपी केली तरी चवीत फरक पडतो.

याचं एक कारण हेही असेल, की रेसिपी फॉलो करताना एक गोष्ट राहून जाते... स्पर्श, गंध, दृष्टीचे गणित, जे बहुतेक वेळा काटेकोरपणे दुसऱ्यापर्यंत पोहोचवता येत नाही. 

भाकरी करताना पीठ कणकेसारखं मळत नाहीत, थोडं घासत मळतो आपण.. सतत भाकरी करत गेलं की हाताला तो मऊ झालेल्या पिठाचा स्पर्श कळायला लागतो; त्या पॉइंटला पीठ परफेक्ट मळून झालेलं असतं आणि आता न मोडता भेगा न पडता भाकरी थापता येणार असते.

साधा साबुदाणा भिजवतानाही पाणी किती ठेवायचं; एक पेर दीड पेर वर, असं फिक्स प्रमाण नाही. सवय झाली की साबुदाणा धुवून घेतानाच अंदाज येतो.

माझी आजी सुगरण आहे. एरवी पुरणपोळी न आवडणाराही तिच्या हातची पोळी खातोच. पण तिची रेसिपी अंदाज पंचे असते. पसाभर, मूठभर, चिमुटभर, अर्धा डाव, असे प्रमाण सांगते ती. आणि पुरण करताना रंग, वास आणि उलथनं फिरवताना होणाऱ्या स्पर्शावरून कळतं चुटका नीट बसला की नाही. पोळी नीट व्हायची तर पुरण आणि कणिक, यांची कनसिस्टंसी सारखी हवी. "हाताला कळतं करत गेलं की," हे तिचं ठरलेलं वाक्य! फोडणीत मसाले नीट मुरले की नाही हे वासावरून, रंगावरून कळतं.

नेहमीची कांद्याची फोडणी सुद्धा वेगवेगळी असते; पोह्याचा कांदा जस्ट मऊ झालेला, भाजीसाठी थोडा अजून जास्त परतलेला, वाटणासाठी असेल तर चांगला ब्राउन होईस्तोर परतलेला. 

कारळ, जवस, बडीशेप भाजताना हळूहळू हलके होत खुळखुळायला लागतात; भाजताना तो टप्पा आला की कळतं जिन्नस खरपूस भाजलाय. रवा सुद्धा हलका होत जातो ते कळतं.

 लाडवासाठी बेसन भाजताना एक चकवा येतो मध्ये, रंग बदलल्यासारखा वाटतो पण उलथन्याला अजून पीठ जड लागत असतं. तिथं न फसता तूप टाकत टाकत बेसन भाजण्याचा कार्यक्रम सुरू ठेवायचा... एक क्षणाला मग आपले उलथने लोण्यात सुरी फिरावी तसे फिरू लागते... ते फायनल डेस्टिनेशन.

अशा छोट्या छोट्या सिग्नल्सवरून पदार्थाचा अंदाज येत असतो, आणि हे नेमकेपणे कुठल्या रेसिपीत मांडता येत नाही!

महिला दिन वगैरे

 #कलाईडोस्कोप

***

माँ उशीर होतोय!

झालाय डबा अरे, टेबलवर पोहे ठेवलेत घे खाऊन पटकन.

बाय.

फोन, डबा घेतला ना रे, बाय.

अहो चहा घ्या पटकन, जरा लवकर जायचंय मला हॉस्पिटलला. 

-------   -------   -------   -------  -------   ------

अरे वा फुलांनी स्वागत वगैरे, काय विशेष?

मॅडम आज विमेन्स डे ना.

अरे हो की, आज कन्सेशन द्या हां प्रत्येकीला.

हो मॅडम. 

***

मॅडम तुम्हाला बघून छान वाटतं, इंस्पायरिंग.

हं,  थँक्स. जॉब कसा सुरूय?

सोडला मॅडम, दगदग होत होती.

अगं मग काय उपयोग.

***

हॅलो?

ताई मी लवकर येते आज कामाला, दुपारी भावाकडं जायचंय, आई आजारी हाय.

हं.

अन ह्यांचा फोन आला तर सांगा मला तुमी ती साडी दिलीय. 

कुठली गं?

अवो मीच आईला लुगडं घेतलंय, तर हे म्हणत्यात इतके पैशे कशापायी घालवले. माजे पैशे असूनबी ह्येचा जाच. मी म्हनले तुमी दिलेली हाय.

बरं.

***

मॅडम, तुमची फीस पुढच्यावेळी देते, सध्या जरा अडचण आहे. 

काही प्रॉब्लम?

काही नाही हो मॅडम हे मोजून पैसे देतात महिन्याला, जरा शॉपिंग जास्त झाली...मी देते नक्की, तुमच्या सोसायटीच्या शेजारीच आहे आमची पण सोसायटी. 

ठीक आहे.

***

अहो गरोदरपण म्हणजे आजार नव्हे. थोडी हालचाल असू द्या. वॉक घ्या रोज, घरातली छोटी मोठी कामं करत जा.

मॅडम आमच्याकडे सगळ्या कामाला सर्व्हंट्स  आहेत. 

आणि मॅडम ही फार नाजूक आहे, ते घरकाम वगैरे नाही जमणार हिला. आणि वॉकिंग सूट नाही होत तिला.

....  मग जे काही एक्सेस वेटगेन असेल त्याचे साईड इफेक्ट्सही होतील याची तयारी ठेवा.

***

मॅडम

हं बोल. झाले का सगळे पेशन्ट्स?

आहेत दोन तीन, बीपी घेतलाय.

मॅडम पुढच्या महिन्यात सुट्टी लागेल.

अरे हो, कॉंग्रेट्स, मग पुढे कँटीन्यू करणारेस ना, सासर इथलेच ना तुझे?

हो, येईन मी परत मॅडम, लिंक तुटली की तुटतेच नाहीतर. पण ना मॅडम, मला भीतीच वाटतेय; छान चाललंय माझं, लग्न करून सगळं उगीच डिस्टर्ब् होईल वाटतंय.....

.....      अगं नाही होणार, बघू आपण काहीतरी....

***

हॅलो?

किती वेळ आहे ममा? आपल्याला त्या सरांकडे जायचंय, वन ओ क्लॉक पर्यंत.

हं, आवरून ठेव आलेच.

------ ------ ----- ---- ---- ---- -----

ममा आज विमेन्स डेचे खूप ऑफर्स आहेत, मी इव्हनिंगला बाहेरून काहीतरी मागवणार आहे पक्का. 

हं.

ए तू एटी इयर्सची का नाहीय?

का गं बाई?

अगं माँ, MOD मध्ये तुमचं जितकं एज असेल ना तितकं परसेन्ट डिसकाउंट मिळणार आहे.

देवा.... !

हॅप्पी वूमेन्स/विमेन्स डे वगैरे ....

नाव आहे चाललेली, कालही अन आजही

(आज आरती प्रभू यांची जयंतीही आहे)

जडतो तो जीव

 जीव ही फार सापेक्ष गोष्ट आहे. बऱ्याच शाकाहारी लोकांना एखाद्या प्राण्याला मारून खाणं चुकीचं वाटतं; मांसाहारी लोकांचे म्हणणे असते की जीव तर वनस्पतींमध्येही असतोच की. एकदा परभक्षी म्हटल्यावर कुठलातरी जीव भक्षण करणे आलेच. यातही बरेच मांसाहार करणारेसुद्धा प्रत्यक्ष प्राणी मारण्याची प्रक्रिया बघू शकत नाहीत, अस्वस्थ होतात.

मानवी जीवांच्या संदर्भात जीव कुणाचा, यावरही आपली संवेदना अवलंबून असते; कुठल्यातरी धाग्याने समानुभूती अनुभवली की त्या जिवाविषयी जास्त कळकळ वाटते.

चेहराहीन जीवघेण्या बातम्या तितक्या विचलित करत नाहीत जितक्या एक चेहरा लावून येणाऱ्या बातम्या करतात.

मानवी आयुष्याबद्दल संवेदना काळसापेक्षही असावी. टोळ्यांचा काळात माणसं मृत्यूबद्दल इतकी संवेदनशील नसावीत.

जेव्हा आयुष्यमान कमी होते, रोगराईने बरीच माणसं, मुलं दगावायची तेव्हाही मृत्यू आजच्याइतका अस्वस्थ करत असेल मागे असणाऱ्यांना, कुणास ठाऊक.

सध्याचा काळात मानवी जीवनाचे मोल आजपर्यंतच्या इतिहासात बहुतेक सगळ्यात जास्त असेल. 

अजून जन्माला न आलेल्या बाळांबाबतही संवेदनशीलतेची फार रेंज असते. अगदी कमी आठवड्यांचा गर्भपात झाला तरी एक व्यक्ती गेल्याइतकी दुःखी होणारी जोडपी आहेत. कधी चार साडेचार महिन्यांचा गर्भ निर्विकारपणे नको म्हणणारीही आहेत. एखाद्या बाळाला जन्मप्रक्रियेत गुंतागुंत होऊन गंभीर इजा झाली आणि पुढील आयुष्यात त्याचे पडसाद उमटण्याची भीती असेल, तर त्याला जगवण्याचे किती प्रयत्न करायचे हे ठरवण्यासाठी दोन मिनिटं ते दोन दिवस वेळ घेणारी कुटुंबं आहेत. 

जिथे सोनोग्राफीसारख्या तपासण्या करताना समरस होऊन छबी पाहिलेली असते, त्यांची सहसा बाळाशी जास्त अटॅचमेन्ट होते. 

बालमृत्यूचे प्रमाण जास्त असतानाच्या काळात मुलांच्या मृत्यूचे आघात कसे पचवत असतील लोक?

माझा स्वतःचा अनुभव असा, की गर्भाचे अवयव तयार झालेले असले की गर्भपातानंतर तो गर्भ बघताना अस्वस्थ वाटतं.

आता गर्भपाताची कालमर्यादा वीस आठवड्यांवरून चोवीस आठवड्यांपर्यंत वाढवण्याचा प्रस्ताव आहे. इतकेच नव्हे तर काही अपवादात्मक परिस्थितीत ती मर्यादा चोवीस आठवड्यांपेक्षा जास्त वाढवलेली आहे. अर्थात हे करण्यामागे सबळ कारणे आहेत आणि बऱ्याच केसेसमध्ये हा निर्णय उपकारकच ठरणार आहे. 

पण बरेचसे गर्भपात गर्भनिरोधक साधनांचे अपयश हे कारण देऊन होतात आणि त्यातही खरे कारण अपघाताने, निष्काळजीपणामुळे राहिलेला गर्भ हे असते. अशा केसेसमध्ये मूल नको आहे हे खूप उशिरा ठरवलं तरी गर्भपात शक्य होणार आहे. 

अशा उशिरा केलेल्या गर्भपाताचे स्वरूप मात्र संवेदनशील मनासाठी थोडे डिस्टर्बिंग असणार आहे.